W dniu 16 lipca 2009 r., podczas robót wodociągowych na podwórzu posesji przy ul. Targowej 65 na warszawskiej Pradze, został odkryty skład broni i amunicji z września 1939 r. Związany był z obroną Warszawy i do ziemi trafił zapewne około 28 września, gdy miasto kapitulowało.


Z relacji złożonej przez operatora koparki, który był bezpośrednim odkrywcą, wiadomo że broń leżała na głębokości ok. 80 cm pod powierzchnią ziemi. Była starannie ułożona. Na dnie znajdowały się drewniane skrzynki wybite wewnątrz blachą cynkową, w których znajdowały się magazynki do rkm. Browning wz. 28 wypełnione nabojami oraz granaty obronne. Na skrzynkach ułożona była broń w resztkach pokrowców, z których zachowały się skórzane zakończenia na osłonę lufy. Całość przyrzucona była czymś co odkrywcy zinterpretowali jako uprzęż końska. Wśród rzemieni tej uprzęży znajdowały się cztery końskie podkowy wojskowe wz. 38.



O znalezisku robotnicy powiadomili policję i patrol saperów. Informacja o odkryciu pojawiła się też w mediach. Gdy niezwłocznie udałem się na miejsce odkrycia, znaleziska jednak już nie było – zostało zabrane przez saperów do wysadzenia w powietrze gdzieś na poligonie. Na szczęście broń nie została zniszczona. Los ten spotkał tylko amunicję i granaty. W wyniku rozmów przeprowadzonych z saperami udało się ustalić, że z ziemi wydobyto:

Z przeprowadzonych później rozmów z robotnikami wynikało, że pomiędzy 17 a 23 lipca dokonano w tym miejscu kolejnego odkrycia skrzynek z amunicją i granatami, które podobnie jak poprzednio zabrali saperzy do zniszczenia.

Podczas przeprowadzonych oględzin miejsca odkrycia, jakie dokonałem w dn. 23. lipca, udało się jeszcze w hałdzie ziemi odnaleźć dwa destrukty magazynków do rkm. Browning wz. 28, kawałek skóry z pokrowca w jaki owinięty był jeden z rkm. Browning wz. 28, 5 nabojów Mauser kal. 7,92 mm i jedną łuskę z takiego naboju. Robotnicy przekazali także odnaleziony pistolet Mauser wz. 1910 kal. 6,35 mm.


Ubolewać należy, że nie mieliśmy niestety możliwości wykonania dokumentacji rysunkowej i fotograficznej skrytki z bronią i amunicją, w stanie takim jak ją odkryto. Pozwoliłoby to uchwycić wzajemne położenie poszczególnych przedmiotów i ich kontekst archeologiczny. Byłoby to niezwykle interesujące dla muzealnictwa wojskowego. Niestety tak się nie stało.

Sprawą tego znaleziska zainteresowaliśmy najwyższe czynniki wojskowe i Stołecznego Konserwatora Zabytków, który zadecydował o przyznaniu odnalezionej broni naszemu muzeum.


2 września 2009 r., po 70 latach od chwili ukrycia, wydobyte militaria trafiły jako zespół znalezisk do zbiorów Muzeum Wojska Polskiego. Rozpoczął się proces ich konserwacji zakończony po kilku miesiącach pełnym powodzeniem. W wyniku konserwacji udało się odczytać numery seryjne odnalezionych rkm. Browning wz. 28: FN 2419L, FN 4566H, FN 4882H, FN 4955H, FN 1762H (prefiks słabo czytelny, do kompletu znaleziska jest zapasowa lufa z dobrze czytelnym numerem).


Od tego czasu broń odnaleziona na ul. Targowej 65 była pokazywana na wystawie czasowej p.t. „Najcenniejsze nabytki Muzeum Wojska Polskiego w latach 2000-2010”.

Wojciech Krajewski