Sala Powstania Styczniowego

Lata 30. i 40. XIX w. to czas działalności konspiracyjnej na wszystkich ziemiach polskich, pozostających pod władzą Prus, Austrii i Rosji. Celem tych działań jest zjednoczenie i niepodległość Polski. W 1848 r., okresie europejskiej Wiosny Ludów, wybucha powstanie w Wielkopolsce znajdującej się pod zaborem pruskim. Powstają odziały Gwardii Narodowej w Galicji austriackiej. Zgodnie z rozpowszechnionym wówczas hasłem za naszą i waszą wolność Polacy biorą liczny udział w powstaniach innych narodów europejskich. Walczą we Francji, Włoszech, Niemczech i, najliczniej, w wojnie węgiersko-austriackiej.

Symbolem ciągłości walki żołnierzy Powstania Listopadowego jest szabla, wręczona pułkownikowi Józefowi Zaliwskiemu przez Joachima Lelewela w pierwszą jego rocznicę - to właśnie Zaliwski został wyznaczony dowódcą wyprawy partyzanckiej do kraju w 1833 r.

W 1846 roku miało rozpocząć się ogólnonarodowe powstanie we wszystkich trzech zaborach. Przypominają o tych wydarzeniach m.in. pamiątki więzienne po Teofilu Wiśniowskim (1806 - 1847), członku kierownictwa powstania w Galicji: sztućce drewniane i kościane. W wolnym Krakowie ogłoszono powstanie, ale w innych regionach kraju zaborcy szybko zlikwidowali lokalne wystąpienia.

Pamiątki więzienne po Teofilu Wiśniowskim (1806 - 1847), członku kierownictwa powstania w Galicji: sztućce drewniane i kościane

Obok widzimy także epizod z rzezi galicyjskiej, autor: Jan Lewicki. Artysta ukazał scenę skupu głów szlacheckich przez urzędników austriackich w czasie rabacji 1846 r.

Epizod z rzezi galicyjskiej, autor: Jan Lewicki

Walkę Polaków na Węgrzech ilustrują pamiątki po gen. Józefie Bemie, dowódcy powstania wiedeńskiego i armii węgierskiej w czasie powstania 1848 r.: wieniec ofiarowany przez społeczeństwo węgierskie Józefowi Bemowi, rewolwer systemu Mariette wz 1834/37, kindżał, a także chorągiew wykonana dla pierwszego batalionu tworzonego na Węgrzech Legionu Polskiego, pod dowództwem generała Józefa Wysockiego. 25.XI.1848 r. odbyła się w Budzie uroczystość poświęcenia chorągwi, której matką chrzestną była siostra Ludwika Kossutha, Luiza Ruttkay.

Pamiątki po gen. Józefie Bemie: wieniec ofiarowany przez społeczeństwo węgierskie Józefowi Bemowi, rewolwer systemu Mariette wz 1834/37

Chorągiew wykonana dla pierwszego batalionu tworzonego na Węgrzech Legionu Polskiego

Po klęsce węgierskiego powstania żołnierze legionu przenieśli ją przez Turcję do Francji; przed 1905 r. znalazła się w Muzeum Narodowym Polskim w Rapperswillu. 15.I.1929 r. została przekazana do Muzeum Wojska w Warszawie. Poniżej grotu wiązane w kokardę dwie długie wstęgi, zielona i czerwona, podszyte białym jedwabiem. Na czerwonej napis: Ruttkay Kosuth Luisza, (matka chrzestna chorągwi, siostra przywódcy węgierskiego powstania, Lajosa Kossutha) na zielonej: A Kozos Szabadsaget (dla wspólnej wolności).

W styczniu 1863 r., poprzedzone falą manifestacji patriotycznych, wybuchło powstanie na ziemiach polskich zaboru rosyjskiego. Plan powstania zakładał utworzenie bazy w Płockiem, Białostockiem i na Podlasiu, co umożliwiało nielegalny przerzut broni przez granicę zaboru pruskiego. Dyktatorem powstania minowano Ludwika Mierosławskiego. Na chorągwiach powstańczych dominowało hasło: Wolność Równość Braterstwo. Przykładem jest, widoczna poniżej, chorągiew strzelców i kosynierów nieznanego oddziału powstańczego.

Chorągiew strzelców i kosynierów nieznanego oddziału powstańczego

Po upadku dyktatury Mierosławskiego stronnictwo białych wysunęło dyktatora powstania wsławionego pierwszymi bojami, gen. Mariana Langiewicza. Zamierzał on skoncentrować większe siły, wyzwolić część Kielecczyzny i Krakowskiego i utworzyć tam bazę powstania. Jednakże po ciężkich walkach i ostatecznej przegranej pod Grochowiskami (18 marca 1863 r.) zmuszony był przekroczyć granicę austriacką.

Szabla honorowa gen. M. Langiewicza oraz szabla w typie tradycyjnej polskiej karabeli produkcji Ignacego Hofelmeiera w Krakowie z 1861 r. (w szable produkcji tego warsztatu uzbrojona była część powstańców z Krakowskiego)

Ubiór powstańczy Juliusza Bykowskiego z 1863 r., a także mundur oficera Żuawów Śmierci

Strategia powstańcza realizowana latem 1863 roku przyniosła ogromne straty w ludziach a nadzieje na interwencję mocarstw zachodnich całkowicie zawiodły. 17 października Romuald Traugutt objął dyktaturę i podjął zadanie odbudowy centralnych władz powstańczych. Dążył do przekształcenia walk partyzanckich w regularne działania wojenne, wyzwolenia Podlasia i województwa lubelskiego w celu utworzenia na tym obszarze głównej bazy powstania. Po śmierci dyktatora Romualda Traugutta powieszonego przez Rosjan w Warszawie i wobec braku wsparcia rządów państw europejskich powstanie upada. W maju 1865 roku zostaje schwytany ostatni dowódca partyzancki, ks. Stanisław Brzóska.

Po klęsce naród polski dotykają okrutne represje. Oprócz licznych wyroków śmierci uczestnicy powstania są masowo zsyłani na Syberię, a ich majątki ulegają konfiskacie.
Przykłady biżuterii z okresu żałoby narodowej: 

Broszka w kształcie orła oraz krzyż z koronami cierniowymi