Muzeum Wojska Polskiego
   
 
Wybierz język: Szukaj:
A  A  A facebook tripadvisor twitter youtube rss
 
 
bip
KALENDARZ
« wrzesień 2023 »
Pn Wt Śr Cz Pt So Nd
28 29 30 31 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 29 30 1

Sala XVI-XVII wieku

Sala XVI-XVII wieku

Około połowy XVI wieku w jeździe polskiej zanikły ciężkie chorągwie kopijnicze. Ich rolę przejęły chorągwie husarskie, których uzbrojenie ustaliło się ostatecznie w okresie panowania Stefana Batorego, który nakazał wprowadzenie półzbroi, noszonych na pancerzach lub z kolczymi rękawami. Spowodowało to odrzucenie zbędnych w tej sytuacji tarczy. Na przełomie XVI i XVII wieku husaria była już jednolitą, całkowicie ukształtowaną formacją wzbudzającą swym strojem i sukcesami zainteresowanie cudzoziemców. Szczególny podziw wzbudzali towarzysze husarscy swym okazałym, wywodzącym się z węgierskiego strojem. Na zbroje narzucali skóry dzikich zwierząt, najczęściej lamparcie lub tygrysie. Skrzydła i pióra początkowo zdobiące tarcze i nakrycia głowy, przemieniły się w sztuczne skrzydła, mocowane przy tylnym łęku siodła by z czasem znaleźć się na naplecznikach zbroi.

Towarzysze husarscy

Uzbrojenia husarskie, XVI/XVII w.

W I poł. XVII wieku wykształciła się klasyczna polska zbroja husarska, której wspaniałym przykładem jest prezentowana na zdjęciu zbroja należąca do Stanisława Skórkowskiego, sędziego stężyckiego i w młodości jednego z sekretarzy króla Władysława IV. Złożona jest z półkolistego szyszaka, z długim, 6-cio folgowym nakarczkiem i policzkami oraz szerokim nosalem. Napierśnik wykuty z grubej płyty stalowej, uzupełniony został u dołu pięcioma ruchomymi folgami. Na wysokości piersi, po lewej stronie, umieszczona jest odlana z mosiądzu rozeta z wyobrażeniem NMP Niepokalanego Poczęcia, obok blaszany, mosiężny krzyż kawalerski - symbol rycerstwa. Również przód dwuczęściowego obojczyka ozdobiony został wpisanym w koło krzyżem kawalerskim. Napierśnik zbroi przytrzymywały dwa skórzane pasy, skrzyżowane na plecach pod okrągłą, stalową tarczką. Uzupełnieniem zbroi są dwa naramienniki z rozszerzonymi osłonami łopatek i sięgające łokci karwasze. Wszystkie części zbroi i szyszaka są ozdobione licznymi rozetkami i guzami z blachy mosiężnej, zaś na krawędziach wycinanymi w półkoliste zęby listewkami z blachy mosiężnej, zdobionymi puncowanym deseniem. Ten sposób zdobienia stał się szczególnie charakterystyczny dla polskich zbroi husarskich w II poł. XVII wieku i w pocz. XVIII wieku.

Zbroja należąca do Stanisława Skórkowskiego

Zbroja należąca do Stanisława Skórkowskiego

W miarę jak chorągwie kopijnicze zastępowane były przez chorągwie husarskie, również ciężki miecz zastępowała, coraz szerzej używana zarówno w jeździe jaki i piechocie, lżejsza i poręczniejsza szabla. Za panowania króla Stefana Batorego przyjęto w wojsku Rzeczypospolitej typ szabli węgierskiej, wywodzącej się z szabli wschodniej. Wykształcił się wówczas ściśle bojowy typ uniwersalnej szabli, używanej zarówno przez husarię, chorągwie kozackie jak i piechotę, zwany polsko - węgierskim. Na wystawie można oglądać jeden z najpiękniejszych egzemplarzy szabli typu węgierskiego, przypisywanej królowi Stefanowi Batoremu. Jest to szabla o otwartej rękojeści, z bardzo długim, krzyżowym jelcem i głowicą w kształcie płaskiego migdała. Głownia wschodnia, najprawdopodobniej perska, z piórem i dwiema strudzinami na obu płazach, zdobiona jest okrągłymi wyżłobieniami oraz rytym ornamentem roślinnym ze śladami złocenia. Na zastawie posiada wybitą okrągłą cechę z wyobrażeniem lwa, występującą na głowniach perskich. Jej uzupełnieniem jest piękna pochwa pokryta czarną skórą, ze wspaniałymi, złoconymi okuciami.

W miarę jak coraz bardziej panująca na polach bitewnych broń palna ograniczała znaczenie pełnych zbroi płytowych, ich rola sprowadzała się do funkcji paradnych i reprezentacyjnych. Na zdjęciu poniżej widzimy zbroję do turnieju pieszego, jedną z dwunastu wykonanych przez znakomitego płatnerza augsburskiego - Antona Peffenhausera jako prezent dla elektora saskiego Chrystiana I. Złożona z zamkniętego hełmu z dwuczęściową, ruchomą zasłoną twarzy, napierśnika, naplecznika, pełnych ochron ramion i rąk oraz pary przypinanych nabiodrków, zbroja wykonana została podobnie jak pozostałe z polerowanej i szmelcowanej na błękitno stali i ozdobiona trawionym i złoconym ornamentem z wici roślinnej. Do obecnych czasów z całego kompletu zachowały się tylko trzy zbroje.

Zbroja do turnieju pieszego

Zbroja do turnieju pieszego, jedna z dwunastu wykonanych przez Antona Peffenhausera

Przykładem zbroi paradnej, używanej tylko do celów reprezentacyjnych, jest prezentowana na ekspozycji poświęconej II poł. XVI wieku francuska zbroja wykuta z cienkiej blachy żelaznej, pokryta w całości repusowanymi scenami figuralnymi przedstawiającymi walkę Rzymian z wojskami Hannibala. Repusowana i cyzelowana dekoracja została dodatkowo wzbogacona rytowaniem i drobną inkrustacją złotem.

Równie wspaniale jak ubiór i uzbrojenie oficerów i towarzyszy husarskich, prezentowały się rzędy i osiodłania ich koni. Na zdjęciu poniżej widzimy taki paradny, polski rząd husarski z I poł. XVII wieku, łączony z członkiem orszaku Jerzego Ossolińskiego udającego się w 1633 roku z poselstwem do Rzymu. Siodło typu husarskiego ma oba łęki i końce ławek pokryte blachą mosiężną, złoconą i repusowaną w ornament z wici roślinnych. Przy siodle zawieszone są dwa strzemiona typu wschodniego podobnie zdobione.

Paradny, polski rząd husarski z I poł XVII wieku

Paradny, polski rząd husarski z I poł. XVII wieku

Rząd złożony z uzdy, podpiersia i podogonia, wykonany jest z rzemieni obszytych karmazynowym safianem, pokrytych odlewanymi mosiężnymi płytkami, złoconymi i cyzelowanymi. Napierśnik, podobnie jak naczółek i nachrapnik, ozdabiają dodatkowo ozdobnie wycinane na krawędziach mosiężne blachy, złocone i cyzelowane analogicznie do siodła. Dodatkową ozdobę części metalowych stanowią osadzone na nich kamienie półszlachetne - karneole, krwawniki inkrustowane złotym deseniem, złotym monogramem AOR pod koroną szlachecką oraz herbem Murdelio.

Wstępując na tron w 1632 roku Władysław IV, wobec oczekującej go wojny z Rosją oraz Szwecją, stanął przed koniecznością reorganizacji armii. Dotyczyło to przede wszystkim piechoty i artylerii. Wprowadzony dla nowej piechoty system zaciągu całymi kompaniami i regimentami nazwano cudzoziemskim, w odróżnieniu od polskiego towarzyskiego. Podział ten miał się przyjąć w wojsku Rzeczypospolitej na okres prawie 150 lat. W skład wojsk cudzoziemskiego autoramentu wchodziły obok niemieckiej piechoty, chętnie zaciągana w okresie panowania Władysława IV rajtaria i arkebuzeria, a także artyleria. Właśnie od niej rozpoczął król dzieło reformowania wojsk Rzeczypospolitej. Było to tym bardziej konieczne, że na zachodzie Europy dokonał się kolejny przewrót w tej dziedzinie. W miejsce dział długolufowych, wprowadzany był system holenderski oparty o działa średniej długości - kartauny. Jednocześnie pojawiły się wprowadzone przez Szwedów lekkie działa regimentowe. W artylerii polskiej również przyjęto system holenderski. Jednocześnie pod wpływem doświadczeń wojny 30-letniej wprowadzono jako działa regimentowe, cięższe od szwedzkich lecz skuteczniejsze 6-funtowe oktawy kartauny. Łoże takiego właśnie działa regimentowego z czasów Władysława IV, wydobyte z dna Wisły, widzimy na zdjęciu. Zapewne brało ono udział w trzydniowej bitwie wojsk polskich ze Szwedami pod Warszawą (28 - 30 lipca 1656 r.) i podczas odwrotu stoczyło się z mostu do rzeki.

6-funtowe oktawy kartuany

Łoże oktawy kartauny polskiej, poł. XVII w.

TUTAJ JESTEŚMY
DOJAZD

do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie

Autobusy

157 116 178 503

Tramwaje

6 15 1 3 4 6 28 78 Metro: przystanek Dworzec Gdański
GODZINY OTWARCIA

w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie

Poniedziałek - Wtorek:

Nieczynne

Środa:

10 - 16

Czwartek - Wstęp Bezpłatny:

10 - 16

Piatek - Niedziela:

10 - 16

(Ostatnie wejœcie 15:20)

CENY BILETÓW
w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie [Rezerwacje - tel. 261 877 014]

NORMALNY




35zł
ULGOWY 20zł
GRUPOWY SZKOLNY 15zł
NEWSLETTER

Jeśli chcesz być na bieżąco informowany o aktualnościach z życia Muzeum zapisz się na naszą listę mailingową.

Adres

Muzeum Wojska Polskiego
Cytadela Warszawska
Pawilon Południowy
tel. 022 629 52 71 (72)
tel. 261 879 635
fax 261 878 049
fax 261 878 047
muzeumwp@muzeumwp.pl sekretariat@muzeumwp.pl

Adres korespondencyjny
ul. Dymińska 13, bud. nr 6
01-519 Warszawa
Cytadela Warszawska