Sztandar 16. pułku ułanów wielkopolskich im. gen. dyw. Gustawa Orlicz Dreszera z Bydgoszczy

Zdjęcia

Prawa strona płatu sztandaru 16. pułku ułanów wielkopolskich

Lewa strona płatu sztandaru 16. pułku ułanów wielkopolskich

Sztandar typu wielkopolskiego wręczony 18 listopada 1919 roku przez generała Józefa Dowbór Muśnickiego na placu Wolności w Poznaniu. Fundatorem sztandaru było Grono Panien Wielkopolskich. Projektantką płatu sztandaru była Dora Mukułowska. Płat sztandaru wykonany został przez Jadwigę Kwiatkowską w zakładzie "J.Eichstedta" mieszczącym się w poznańskim Bazarze. Grot sztandaru został zaprojektowany przez poznańskiego artystę rzeźbiarza Edwarda Haupta, wykonała zaś go warszawska Fabryka Wyrobów Srebrnych i Platerowanych Józefa Fregata. Pułk powstał w czasie powstania jako 2. pułk ułanów wielkopolskich w lutym 1920 roku został przemianowany na 16. pułk ułanów wielkopolskich.
Płat sztandaru wykonany z białego i karmazynowego rypsu o wymiarach 77x55 cm, pomiędzy obydwoma stronami wkładka z materiału usztywniającego. Prawa stronie płatu biała za pomocą kolorowych nici wyhaftowano wizerunek Matki Boskiej Częstochowskiej umieszczony na złotym tle z na brzegu którego znajduje się wieniec z kłosów, róż i liści. W górnych rogach sztandaru złote wiązanki róż i kłosów. W półokręgu ponad wizerunkiem częstochowskiej madonny napis w kolorze złotym: "Biały sztandar wzniosłe czyny" - autorką teko napisu, który z czasem stał się pułkową dewizą była Wanda Mukułowska. Poniżej wizerunku Matki boskiej napis: "2. P. 19 28/4 19. P.U." - 2. pułk ułanów wielkopolskich; 28 kwietnia 1919 roku data powstania 1 szwadronu pułku. Z boków płat obszyty złotym galonem o szerokości 1 cm. Na lewej stronie płatu czerwony krzyż kawalerski, którego kontury obszyte są złotym sznurkiem. Na środku wyhaftowany biały orzeł ze złotą korona. Pod orłem dwie gałęzie wawrzynu splecione za pomocą wstążki. Z boków płat obszyty złotym galonem o szerokości 1 cm. Płat obszyty złotą frędzlą długości 5 cm z trzech stron. Do górnej krawędzi płatu doszyta tuleja z rypsu o długości 18 cm, która to założona jest na drzewce - pierwotnie była przybita za pomocą sześciu srebrnych gwoździ, z których zachowały się cztery. Na pozostałej długości do płata przymocowane są cztery srebrne kółka, które założone są na drzewce. W płacie widoczny jest ślad po pocisku, którym został on uszkodzony. Grot sztandaru w postaci orła o wysokości 18,5 cm i rozpiętości skrzydeł 18 cm stojącego na posrebrzanej kuli o średnicy 7,5 cm., która z kolei przymocowana jest do tulei nałożonej na drzewce.
Poniżej płata na drzewcu zamocowana jest srebrna tuleja upamiętniającą wręczenie sztandaru z okolicznościowa inskrypcja następującej treści: "Grono Wielkopolskich Panien ofiaruje niniejszy sztandar II Pułkowi Wielkopolskich Ułanów w przekonaniu, że powiedzie go ku sławie Za komitet Józefa hr. Mielżyńska Dora Mukułowska Janina Seydówna Alicja hr. Tyszkiewiczówna Janina Wicherkiewiczóna" - przy brzegu wybita próba srebra. Na drzewcu znajduje się srebrna tabliczka z napisem: "Prymas Polski 5. III. 27" - ofiarowana pułkowi przez ks. kardynała Augusta Hlonda, którego to eskortę honorową podczas wizyty w Bydgoszczy stanowił szwadron białych ułanów. Ponadto na drzewcu znajdiej się upamiętniająca nadanie pułkowi szefostwa w 1938 roku o treści: "Pułkowi nadaję nazwę 16 pułk ułanów wielkopolskich im. gen. dyw. Gustawa Orlicz Dreszera Gdynia d. 26. VII. 38 Minister Spraw Wojskowych T.Kasprzycki gen. dyw. Dz. Roz. MSWojsk. 18/37". Z drzewca zachowała się tylko część długości 81 cm.
W kampanii 1939 roku pułk w składzie Pomorskiej Brygady Kawalerii walczył w borach Tucholskich, gdzie 3 września został rozbity pod Bukowcem i rozdzielony na dwie części . Sztandar znalazł się przy grupie około 30 ułanów pod dowództwem por. Zygmunta Bieganowskiego próbujących przebić się przez pierścień wojsk niemieckich. Dnia 4 września 1939 roku znaleźli się oni rejonie jeziora Pięcomórg okazało się ze wszystkich stron znajdują się oddziały niemieckie. Porucznik Bieganowski nakazał wystawienie ubezpieczenia a sam wraz ze podoficerem sztandarowym st. wach. Bolesławem Hoppe i czterema ułanami udał się do pobliskiego zagajnika. Tam wykopano dół, w którym złożono znak pułku uprzednio wkładając go skórzanego pokrowca i owijając w płaszcz por. Bieganowskiego. Żołnierze złożyli przysięgę o zachowaniu w tajemnicy miejsca ukrycia sztandaru. Następnie oddział próbował wydostać się z manii - jednakże większość żołnierzy dostała się do niewoli.
Po wojnie w 1957 roku por. Bieganowski na pogrzebie jednego ułanów spotkał st. wach. Hoppe - postanowili oni odszukać ukryty we wrześniu sztandar pułkowy. Po przez wachmistrza Stanisława Maciejewskieo i jego córkę nawiązali kontakt z redakcja Żołnierza Polski Ludowej uzyskali również pomoc ze strony wojska. W październiku 1959 roku zorganizowano pierwsze poszukiwania. Dopiero 13 listopada 1959 roku przy udziale żołnierzy wojska polskiego i kombatantów pułku po wykopaniu około 1000 dołków udało się odnaleźć sztandar. Dnia 19 listopada 1959 roku nastąpiło uroczyste przekazanie sztandaru przez kombatantów pułku i przedstawicieli prasy do zbiorów Muzeum Wojska Polskiego.

Michał Pacut