Muzeum Wojska Polskiego
   
 
Wybierz język: Szukaj:
A  A  A facebook tripadvisor twitter youtube rss
 
 
SZUKAJ

Powstańcze działo samobieżne "Chwat"


Zdjęcia
Powstańcze działo samobieżne "Chwat"

Działo samobieżne Jagdpanzer 38 (t) „Hetzer" zdobyte przez powstańców warszawskich i nazwane "Chwatem"

Latem 1944 r. w czasie Powstania Warszawskiego żołnierze Armii Krajowej zdołali zdobyć i naprawić kilka niemieckich pojazdów pancernych. Obok "Panther" Batalionu "Zośka" najsilniej uzbrojonym powstańczym wozem bojowym było działo samobieżne "Chwat".
Rankiem 2 sierpnia 1944 r., w trakcie walk o gmach Poczty Głównej, na plac Napoleona wjechały dwa działa samobieżne Jagdpanzer 38 (t) "Hetzer" z 2. kompanii Heeres-Panzerjäger-Abteilung 743. Wcześniej oba pojazdy posuwały się ulicą Świętokrzyską od strony Nowego Światu. Rajd ulicami miasta, bez osłony piechoty, zakończył się dla Niemców tragicznie - jedno z dział samobieżnych zostało spalone, a trzech z czterech członków jego załogi zginęło. W walce z "Hetzerami" brali udział żołnierze Batalionu "Kiliński" oraz Oddziału Osłonowego Wojskowych Zakładów Wydawniczych, ochraniający Drukarnię Polską przy ulicy Szpitalnej 12.
Późnym popołudniem 2 sierpnia, już po zdobyciu gmachu Poczty Głównej, dowódca Batalionu "Kiliński" wydał rozkaz ustawienia barykad na wszystkich wylotach ulic w północno-wschodniej części centrum Warszawy. Chciał w ten sposób zapobiec m.in. dalszym przejazdom niemieckich pojazdów pancernych. Spalony przez powstańców "Hetzer", razem z płytami chodnikowymi, bębnami do kabla i pojemnikami na śmieci, został wykorzystany do budowy prowizorycznej barykady na Szpitalnej przy ul. Boduena.
5 sierpnia spalone działo samobieżne zostało wyciągnięte z barykady i odholowane za pomocą jednego ze zdobytych samochodów ciężarowych do bramy Poczty Głównej od strony ul. Wareckiej. Mimo że stopień uszkodzenia określono aż na 70% zdecydowano się podjąć próbę naprawy pojazdu. Zadanie to powierzono żołnierzom Oddziału Osłonowego Wydziału Propagandy BiP-u KG AK "Chwaty". Pojazd uruchomiono mimo ogromnych trudności, wykorzystując narzędzia zdobytego na terenie Poczty Głównej warsztatu naprawy samochodów pocztowych oraz aparaty do spawania acetylenowego i elektrycznego, sprowadzone z elektrowni na Powiślu.
Po naprawie powstańcze działo samobieżne otrzymało nazwę "Chwat". Stało ono, niestety, bezużytecznie w bramie Poczty Głównej, ponieważ skierowanie do walki pojazdu wymagałoby wcześniejszego rozebrania kilku barykad. Gmach Poczty Głównej był celem ostrzału artyleryjskiego i bombardowań już od pierwszych dni sierpnia, jednak szczególnie ciężkie, zmasowane naloty na ten obiekt Niemcy rozpoczęli 4 września. W ich rezultacie "Chwat" został zasypany rozwaloną częścią budynku. Nie zdecydowano się już na podjęcie próby wydobycia i ponownego naprawienia pojazdu. 2 października 1944 r. powstańcze działo samobieżne nadal znajdowało się w ruinach gmachu Poczty Głównej. Tam też przetrwało kilka ostatnich miesięcy okupacji stolicy. Pojazd, przysypany gruzem, nie wzbudził zainteresowania Niemców i nie został przez nich wydobyty i ewakuowany.
Aleksander Czerwiński, który po wojnie, początkowo jako oficer służby czynnej w stopniu porucznika, a później jako pracownik cywilny odegrał istotną rolę w pozyskiwaniu nowych eksponatów dla Muzeum Wojska Polskiego, wspominał:
"Od wiosny 1946 r. ruszyły zorganizowane intensywne prace przy odgruzowywaniu ruin Warszawy. Ułatwiało to penetrowanie tych ruin w poszukiwaniu dla muzeum broni i pamiątek z powstania warszawskiego. (…) Pierwszym większym obiektem, jaki wtedy ściągnąłem do Muzeum WP, był stojący przy ul. Okólnik wypalony wrak samochodu ciężarowego opancerzonego przez powstańców (...) i nazwanego "Kubuś". (...)
Drugim dużym i ciężkim eksponatem ściągniętym do muzeum było niemieckie działo pancerne Hetzer z 75 mm armatą, zdobyte na początku powstania (...) nazwane "Chwat". W tym wypadku ciężarówka już nie wystarczała, wystarałem się o artyleryjski ciągnik gąsienicowy oraz Niemca-czołgistę z obozu i pojechaliśmy po "Chwata" na ulicę Warecką, gdzie został wydobyty spod gruzów Poczty Głównej (dziś na tym miejscu stoi gmach Narodowego Banku Polskiego). Hetzer ("Chwat") był dobrze zachowany i zajechał gładko na swych gąsienicach na dziedziniec wewnętrzny muzeum."
"Chwat" był jedynym działem samobieżnym Jagdpanzer 38 (t), jakie wzbogaciło zbiory Muzeum Wojska Polskiego w drugiej połowie lat 40. Znajdował się on w Muzeum Wojska Polskiego do 1950 r. Niestety, lata stalinowskich "błędów i wypaczeń" odbiły się negatywnie i na tej instytucji. Nie licząc się z opiniami muzealników zadecydowano wówczas o przekazaniu na złom powstańczego pojazdu.

Mariusz Skotnicki

Zobacz także:
Działo samobieżne Jagdpanzer 38 (t) "Hetzer"

TUTAJ JESTEŚMY
DOJAZD

Autobusy (przyst. Muzeum Narodowe)

111 117 158 507 517 521

Tramwaje przyst. Muzeum Narodowe)

7 8 9 22 24 25 43
GODZINY OTWARCIA

Poniedziałek - Wtorek:

nieczynne

Środa:

10:00 - 17:00

Czwartek:

10:00 - 16:00
wstęp bezpłatny

Piatek - Niedziela:

10:00 - 16:00

Wystawa plenerowa:

Cały tydzień

CENY BILETÓW
NORMALNY 15,00 PLN
ULGOWY 8,00 PLN
GRUPOWY SZKOLNY 4,00 PLN
NEWSLETTER

Jeśli chcesz być na bieżąco informowany o aktualnościach z życia Muzeum zapisz się na naszą listę mailingową

Adres

al. Jerozolimskie 3
00-495 Warszawa
tel. 022 629 52 71 (72)
fax 022 628 58 43
muzeumwp@muzeumwp.pl sekretariat@muzeumwp.pl